6: Leefomgeving en ondergrond

Utrecht werkt aan het verbeteren van lucht- en geluidkwaliteit en een gezonde, veilige leefomgeving en ondergrond. 

Wat hebben we bereikt in 2025?

• Met het luchtmaatregelenpakket hebben we bijgedragen aan het behalen van de Europese grenswaarden.
• We hebben het netwerk aan laadpalen in de stad uitgebreid.
• Met de beleidsnota Ondergrond hebben we meer regie op de kwaliteit en het gebruik van de ruimte in de ondergrond.
• Door de beleidsnota Warmte hebben we sturingsprincipes voor bodemenergie.
• We hebben meer bewustwording gecreëerd over lood in particuliere tuinen dankzij een publiekscampagne.

De (voorlopige) berekende (jaargemiddelde) resultaten t.a.v. luchtkwaliteit over het jaar 2024 staan in de tabel hieronder. In 2027 publiceren we de resultaten over 2025 in de jaarstukken.

Nieuwe activiteiten in 2025
Deze activiteiten hebben we gerealiseerd zoals in de Programmabegroting 2025 opgenomen.
Luchtkwaliteit en stikstofdepositie:

•  Uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit: we hebben de beleidsnota Luchtkwaliteit uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma met maatregelen (zie deze raadsbrief ). Hiermee voldoen we aan de huidige grenswaarden en streven we naar de WHO-advieswaarden. Vanaf 2030 moeten we voldoen aan de (in 2024) aangescherpte grenswaarden.
•  Nieuwe luchtmaatregelen uitvoeren: we hebben de uitvoering van de nieuwe luchtmaatregelen uit de beleidsnota en het uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit in gang gezet. Het maatregelenpakket heeft een looptijd tot en met 2031.

•  Milieuzone op 1 januari 2025 aanscherpen naar een blauwe zone: dit is volgens planning gerealiseerd. Hiermee weren we dieselpersonenauto's tot en met emissieklasse 4 uit het zonegebied.
•  Invoeren nul-emissiezone: we hebben de nul-emissiezone (zero-emissiezone) voor bedrijfs-(bestel-) en vrachtauto’s ingevoerd op 1 januari 2025. Ook hebben we samen met het Rijk en overige partners de Uitvoeringsagenda Zero Emissiezones 2025-2030 ondertekend (zie deze raadsbrief )

Emissieloos vervoer:

•  17 snelladers bij winkelcentra en sportvoorzieningen plaatsen: dit hebben we gerealiseerd.
•  Netbewust laden implementeren: we hebben op alle bijna 2.500 publieke laadpalen netbewust laden geïmplementeerd, zodat de druk van laadpalen op het elektriciteitsnet afneemt.

Emissieloos bouwen:

•  Multifunctionele laadoplossingen en -voorzieningen logistiek, bouw, vaart en evenementen: volgens planning gerealiseerd. Diverse projecten maakten gebruik van stroom van de Stadsschouwburg, van marktstroom (Amsterdamsestraatweg) en laadpalen (onder meer herinrichting Maliebaan) voor bijvoorbeeld de bouwkeet of bronbemaling.

Bodem en Ondergrond:

• Opstellen beleid voor bodemenergie: in de vastgestelde beleidsnota Warmte 2025-2035 zijn sturingsprincipes opgenomen voor bodemenergie zodat de ondergrond doelmatig en efficiënt gebruikt kan worden. Document Utrecht - Beleidsnota Warmte 2025-2035 - iBabs Publieksportaal

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in Programmabegroting 2025.

•  Uitvoeringsprogramma Geluid en Trillingen: we hebben het beleid uit de beleidsnota Geluid en Trillingen in de praktijk toegepast, maar het actieplan/uitvoeringsprogramma Geluid en Trillingen is vertraagd.
•  We vertalen de beleidsnota Ondergrond naar een uitvoeringsprogramma: de beleidsnota Ondergrond is met vertraging in november vastgesteld. Door deze vertraging hebben we in 2025 geen uitvoeringsprogramma Ondergrond kunnen maken. We zijn gestart met het opstellen van een overzicht van activiteiten die voortkomen uit de beleidsnota.

Aanvullend op de programmabegroting 2025:

• We hebben bij vaststelling van plannen en uitvoering van projecten rekening gehouden met de gerechtelijke uitspraken over intern salderen in het stikstofdossier. Het is gelukt plannen en projecten doorgang te laten vinden.
• We hebben een rechtszaak tegen Stella Power over snelladers gewonnen, waarmee we een schadeclaim hebben voorkomen.

• De eerste 50 bi-directionele deelauto's, die terugleververmogen kunnen leveren tijdens een congestiepiek, zijn geleverd.

Activiteiten die we niet meer zouden doen in 2025
Deze activiteiten hebben we in lijn met de Programmabegroting 2025 beëindigd in 2025.

• Beleid op het gebied van bodembiodiversiteit: we hebben hiervoor geen beleid gemaakt.
• Beleid onder andere op het gebied van PFAS en lood: we hebben het beleid op PFAS en lood niet geactualiseerd.
• Verminderen de advisering op algemene duurzaamheidsthema's en het efficiënter en meer integraal doen: Dit hebben we gedaan.

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in Programmabegroting 2025.
Niet van toepassing.

Activiteiten die we zouden blijven doen in 2025 
Deze activiteiten hebben we uitgevoerd zoals in de Programmabegroting 2025 opgenomen.
Algemeen:

• Adviseren over milieu-aspecten bij ruimtelijke ontwikkelingen: we hebben geadviseerd in projecten, waarbij we ambities op projectniveau integraal af hebben gewogen.
• Duurzaamheidsverslag: we hebben het jaarlijkse Duurzaamheidsverslag gepubliceerd.

Geluid & Trillingen:

•  Compenserende voorwaarden stellen, zoals geluidluwe gevels en rustige buitenruimten: dit hebben we gerealiseerd. Voorbeelden zijn: Heukelomlaan, Merwede deelgebied 5 en 6, Christiaan Krammlaan, Cartesiusdriehoek en Th. à Kempisplantsoen.

•  Maximaal geluidsniveau van 63 dB: we hebben naar een maximaal geluidsniveau van 63 dB gestreefd, strenger dan de wet voorschrijft, bij nieuwe woningbouwontwikkelingen (met uitzondering van flexwonen) langs gemeentelijke wegen en spoorwegen. We stelden grenswaarden aan trillingen bij nieuwe woningen langs het spoor en bij de ontwikkeling van tijdelijke woningen zoals ‘Tussen de Rails’ is het beoordelingskader voor trillingen toegepast.
• Verbeteren bestaande knelpunten: we hebben volgens planning bestaande geluidknelpunten verbeterd, bijvoorbeeld in de Taagdreef-Rhonedreef, de Anton Geesinkstraat, de Loevenhoutsedijk, de Julianaparklaan-Sweder van Zuylenweg-Adriaan van Bergenstraat.

• Geluidsaneringsprojecten: we hebben geluidsaneringsprojecten verder uitgevoerd.  Voor de projecten Lessinglaan, Haydnlaan, Balijelaan en ‘t Goylaan zijn de benodigde geluidwerende maatregelen (geluidisolatie) bepaald.

Omgevingsveiligheid:

• Register Externe Veiligheid: we hebben het Register Externe Veiligheid verder gevuld.

Luchtkwaliteit en stikstofdepositie:

•  Uitvoeren luchtkwaliteitsmaatregelen (milieuzones, bouwwerktuigen, houtstook): deze zijn gerealiseerd. Hiermee verminderen we de emissies van vervuilende stoffen, en we hebben de effecten van onze maatregelen via berekeningen en metingen gemonitord. We hebben de beleidsregel ‘Emissiereductieplicht (stikstof) bij bouw- en sloopwerkzaamheden’ vastgesteld. Zie Raadsbrief Emissiereductieplicht (stikstof) bij bouw- en sloopwerkzaamheden .
•  Landelijk in het Schone Lucht Akkoord samenwerken: dit hebben we uitgevoerd. De focus lag op verschoning van mobiliteit, binnenvaart en mobiele (bouw)werktuigen, en vermindering van houtstookemissies.

•  Elektrisch materieel om emissies in de bouwfase zo laag mogelijk toe houden: we hebben voor bouw en sloop zoveel mogelijk ingezet op de inzet van elektrisch materieel.

Emissieloos vervoer:

•  Transitie naar emissieloos vervoer stimuleren door datagestuurd oplaadinfrastructuur te plaatsen: dit is gerealiseerd, er zijn 350 publieke laadpalen bijgeplaatst.
• Samenwerken in Nationale en Regionale Agenda's Laadinfrastructuur (NAL en RAL): we hebben hierin samengewerkt met de andere G4-steden.

Emissieloos bouwen:

• Inkoopmaatregelen landelijke convenant Schoon en Emissieloos Bouwen uitvoeren: dit is gedaan volgens planning. Hiertoe hebben we een Utrechtse Routekaart voor inkoop vastgesteld (zie raadsbrief Routenkaart Emissieloos Bouwen ).

Bodem & Ondergrond:

• Regie op het gebruik van de ondergrond: volgens plan voeren we regie op de ondergrond. We hebben ingezet op de balans tussen beschermen, benutten, beheren en beter maken van de ondergrondse ruimte. Hiervoor hebben we gebruik gemaakt van quickscans, die alle aspecten van de ondergrond laten zien.
• Ontwikkelen, actualiseren en gebruiken het 3D-model: we hebben het 3D ondergrond model en digitale tools die databronnen van de ondergrond met elkaar verbinden doorontwikkeld en robuuster gemaakt ten behoeve van regie en het gebiedsgericht grondwaterbeheer.
• Nazorgactiviteiten uit bij de Nedereindse Plas en het Griftpark en historische spoedlocaties: dit is uitgevoerd met subsidie van het Rijk (SPUK, Specifieke Uitkering).  
• Uitvoeren van projecten uit op het gebied van historische spoedlocaties, gebiedsgericht  grondwaterbeheer, nazorg, lood, PFAS, toevalsvondsten: deze activiteiten zijn uitgevoerd.

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in de Programmabegroting 2025.

• Actualiseren Gebiedsplan Gebiedsgericht Grondwaterbeheer: dit is vertraagd. We hebben wel een uitwerkingsrichting, waarvoor we gebruik hebben gemaakt van meetresultaten in het diepe grondwater. We hebben modelberekeningen gedaan met het nieuwe geohydrologisch model.
• Aanvullende op de programmabegroting: we hebben wettelijke taken uitgevoerd in samenwerking met de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht (RUD, in 2026 ODU) en de omgevingsvergunningen behandeld.
• Deelnemen aan omgevingstafels: we hebben niet deelgenomen aan de omgevingstafels omdat de ondergrond nergens een belemmering was voor de behandeling van een omgevingsvergunning.

In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves tussen de realisatie en actuele Begroting 2025 toegelicht.