Weerstandsvermogen

 Maatregelen:
- Slimme ontwikkelingsstrategie en actieve marketing vastgoedprojecten, gemeentebrede proposities. 
- Aanpassen van kaders op het gebied van tijd, geld en kwaliteit; aanbestedingsstrategie, 'just in time' besluiten. 
- Gerichte communicatie, overleg met partijen, prioriteiten stellen en goodwillacties. 

SPUK’s 

In het hoofdlijnenakkoord van kabinet Schoof was een korting op de SPUK's opgenomen. Dit betreft een extra korting op onze inkomsten of door een korting op het gemeentefonds of op de omvang van het SPUK budget. Achtergrond van deze maatregel is dat administratieve lasten worden verminderd doordat er sprake is van meer beleidsvrijheid om deze middelen te besteden. In de laatste Voorjaarsnota van dit kabinet is deze maatregel ook budgettair opgenomen. Echter bij een aantal van deze SPUK’s is sprake van verplichtingen uit convenanten en/ of meerjarige afspraken met de stad. In welke mate wij deze korting (tijdig) kunnen invullen is onzeker. Wel is zeker dat deze bezuinigingsmaatregel een effect heeft op de uitvoering van ons beleid.
De maatregel is tot op heden nog niet volledig uitgewerkt. Ook in het coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA is hierover niets opgenomen. Hierdoor blijft de impact van de maatregelen op ons beleid en onze inkomsten onzeker.

Maatregelen:
De uitwerking van deze maatregel is nog onbekend. De lobby richt zich ook op de nadere uitwerking van deze maatregel. Zodra deze uitwerking bekend wordt is het mogelijk om bijsturingsmaatregelen in te stellen gericht op de beoogde verlaging van de administratieve lasten en beleidsvrijheid.

Netcongestie

De belasting van het elektriciteitsnetwerk in Utrecht nadert een kritische grens. Momenteel is er al een wachtlijst voor stroomaansluitingen voor grootgebruikers. Investeringen voor lange termijn oplossingen komen traag van de grond komen terwijl de vraag naar energie steeds sneller stijgt. Per 1-1-2026 zal worden gewerkt met een prioriteringskader gepubliceerd door de ACM. Tennet heeft in februari 2026 aangegeven dat er rond de zomer waarschijnlijk een aansluitstop volgt, omdat er dan waarschijnlijk geen of (misschien) slechts heel beperkt capaciteit is. In maart/april volgt er meer duidelijkheid over de aansluitstop en de eventuele beschikbare capaciteit. Dit heeft dan als gevolg dat ontwikkelingen stagneren. Voor de gemeente heeft dit maatschappelijke en financiële gevolgen. Bij toekomstige investeringsafwegingen worden de beperkingen door netcongestie meegenomen, zodat de programmering realistisch en uitvoerbaar blijft. Dit is zowel op het gebied van duurzaamheid, leefbaarheid en weerbaarheid als de ontwikkeling van de stad.
Een aansluitstop heeft tevens consequenties voor de realisatie van maatschappelijke vastgoed, de groei van de stad raakt uit balans: Nieuwbouw kan niet verder wat als gevolg heeft dat contracten met aannemers moeten worden afgekocht, lopende investeringen afgewaardeerd en extra tijdelijke huisvesting gerealiseerd. Daarnaast zal er bij renovatieprojecten minder verduurzaming mogelijk zijn wat kan leiden tot extra kosten voor nieuwe ontwerpen en latere realisatie van de renovatie waardoor onderhoudskosten sterk toenemen De financiële gevolgen zijn lagere opbrengsten grondexploitatie, die deels niet binnen de reserve grondexploitatie gedekt kunnen worden, en lagere legesinkomsten.

Maatregelen:
Om het risico van een aansluitstop voor kleingebruikers te beheersen, zet de gemeente in op tijdelijke energieopwek via inzet van o.a. (gas)generatoren en accu’s bij zowel gemeentelijk vastgoed als nieuwbouwlocaties. Daarnaast wordt er gefaciliteerd in de uitbreiding van de energie-infrastructuur, door onder andere een betere ruimtelijke inpassing van trafostations en afstemming met betrokken partijen.
De gemeente stimuleert energiehubs op bedrijventerreinen. Ook wordt er ingezet op netbewuste nieuwbouw door ontwikkelaars te begeleiden en onderzoek te doen naar het beperken van piekbelasting. In aanvulling daarop wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een integraal energiesysteem met flexibel vermogen en investeringen in onder meer batterijen en zonneparken.
Ter voorbereiding op mogelijke maatschappelijke ontwrichting wordt gewerkt aan een gemeentelijk crisisplan, inclusief noodstroomvoorzieningen en maatregelen voor het veiligstellen van vitale bedrijfsprocessen.

Autonome groei volume Wmo

De vraag naar Wmo-voorzieningen neemt toe als gevolg van (dubbele) vergrijzing, langer thuis wonen en een groeiende groep inwoners met complexe ondersteuningsbehoeften, voortkomend uit landelijke ontwikkelingen. Daarnaast neemt de duur van ondersteuning en opvang toe doordat uitstroom naar passende woon- en zorgvormen stagneert, onder meer door krapte op de woningmarkt.

Maatregelen:
De gemeente beheerst het financiële risico binnen de Wmo door uitvoering te geven aan de vastgestelde hervormingsagenda sociaal domein, zoals opgenomen bij de besluitenvorming over de Voorjaarsnota 2023 (scenario 2, aangevuld met amendement 52). Deze aanpak richt zich op:

• Het beperken van de groei van de ondersteuningsvraag door inzet op preventie, zelfredzaamheid en het versterken van informele ondersteuning;
• Het doelgericht inzetten van middelen voor inwoners en wijken met de grootste ondersteuningsbehoefte;
• Het vereenvoudigen en slimmer organiseren van Wmo-ondersteuning en toegang;
• Het afbouwen van niet-structurele maatregelen die onvoldoende bijdragen aan duurzame ondersteuning;
• Het actief agenderen van volledige rijkscompensatie voor de kosten van Wmo-ondersteuning op en boven het wettelijk minimum.

De voortgang van deze maatregelen wordt structureel gevolgd en bestuurlijk gerapporteerd.

Autonome groei volume Jeugdwet

De vraag naar jeugdzorg neemt toe. Binnen de jeugdzorg geldt deels een open-einde regeling (wettelijke taak). De compensatie vanuit het Rijk voor de groeiende vraag is ontoereikend. De vraag is gevoelig voor externe maatschappelijke ontwikkelingen, zoals toenemende prestatiedruk, complexere problematiek bij jeugdigen en gezinnen en beperkte beschikbaarheid van passende vervolgvoorzieningen, waardoor lastig te beïnvloeden met gemeentelijk beleid. Daarnaast neemt de gemiddelde zorgduur toe doordat trajecten intensiever worden en uitstroom wordt vertraagd, onder andere door krapte op de woningmarkt en wachttijden in vervolghulp

 Maatregelen:
De gemeente stuurt op het beheersen van de financiële risico’s binnen de jeugdzorg via de bestuurlijk vastgestelde hervormingsagenda sociaal domein, zoals opgenomen bij de besluitenvorming over de Voorjaarsnota 2023 (scenario 2, aangevuld met amendement 52). Deze aanpak richt zich op:

• Het verminderen van instroom en zorgzwaarte door versterking van preventie, normaliseren en het wegnemen van oorzaken die leiden tot zorggebruik;
• Het doelgericht inzetten van middelen volgens het principe van ongelijk investeren voor gelijke kansen;
• Het vereenvoudigen en efficiënter organiseren van jeugdhulp en toegang;
• Het beëindigen van tijdelijke programma’s en pilots die geen structurele bijdrage leveren aan de uitvoeringspraktijk;
• Het actief inzetten op volledige compensatie vanuit het Rijk voor zowel het wettelijk minimum als de extra Utrechtse inzet.

De voortgang van deze maatregelen wordt structureel gevolgd en bestuurlijk gerapporteerd. 

Een deel van de bezuinigingsopgave wordt mogelijk later gerealiseerd dan gepland 

We hebben een omvangrijke bezuinigingsopgave, vanuit de bezuinigingsopgave Voorjaarsnota 2024 en de Voorjaarsnota 2025. De bezuinigingen, hervormingen en aanvullende hervormingen tellen op tot structureel € 65,9 miljoen. Voor 2026 tellen deze op tot € 47,5 miljoen. De kans bestaat dat we een deel van deze bezuinigingsopgave later realiseren dan gepland, wat leidt tot een financieel nadeel.

Maatregelen:
Via de monitor in de begrotingscyclus wordt de voortgang van de bezuinigingen gevolgd.  
Daarnaast zullen in de management cyclus de voortgang van de maatregelen nadrukkelijk op de agenda staan, zodat we tijdig kunnen bijsturen. 

Jeugdzorg, toekomstige eigen bijdrage

De hogere baten als gevolg van de eigen bijdrage zijn vanaf 2028 opgenomen in het programma Kansrijk opgroeien. Voor de gemeente Utrecht betreft dit een bedrag van 4,4 miljoen euro. Het is onzeker of deze eigen bijdrage daadwerkelijk wordt ingevoerd. Het is ook nog onzeker wat de daadwerkelijke gerealiseerde omvang van de eigen bijdrage na invoering zal zijn. 

 Maatregelen:
Voorlopig lijkt het erop dat de eigen bijdrage wordt doorgezet. De besluitvorming hierover bij het Rijk wordt nauwlettend gevolgd.

Calamiteiten door extreem weer

Als gevolg van de klimaatverandering komt extreem weer vaker voor. Hierdoor kan er een calamiteit ontstaan bij (een van) onze panden. Denk aan het instorten van een dak door grote sneeuwval of het omwaaien van een boom tegen een pand aan.

 Maatregelen:
Het risico wordt deels afgedekt door een verzekering.

Netcongestie - risico op niet ontvangen baten Rijk

In de VJN 2025 is een uitgavenbudget voor 2025 en 2026 toegekend tbv het nemen van maatregelen ten aanzien van Netcongestie. Voor dekking van deze maatregelen is een te verwachten baat vanuit het Rijk opgenomen. Deze baat is echter nog niet concreet en daarmee onzeker.

Maatregelen:
We zijn gesprek met het Rijk over de benodigde compensatie ten aanzien van Netcongestie in samenwerking met de VNG. Ondertussen wordt naar alternatieve financiering gezocht.

UW Holding BV

De gemeente Utrecht loopt een financieel risico als enig aandeelhouder van UW holding BV. Het Rijk heeft de Wsw per 1 januari 2015 dichtgezet voor nieuwe instroom, waardoor de Wsw-groep steeds kleiner en ouder wordt. Hoewel het Rijksbudget per Wsw-medewerker stijgt vanwege vergrijzing, daalt het totaalbudget door de krimpende doelgroep. Als de uitstroom van Wsw-medewerkers langzamer verloopt dan waar het Rijk mee rekent, ontstaat er een tekort. Daarnaast vraagt de transformatie naar een sociaal ontwikkelbedrijf voor de Participatiewet-doelgroep om aanpassingen in de bedrijfsvoering van UW holding BV. Als enige aandeelhouder is de gemeente financieel verantwoordelijk voor eventuele tekorten die hieruit voortvloeien.

 Maatregelen:
Na tegenvallende financiële resultaten in 2023 is het toezicht op UW verscherpt tot en met 2025. De monitoring vindt plaats via maand- en kwartaaloverleggen over KPI's, exploitatie en prognoses. Begin 2024 heeft UW een Herstelplan opgeleverd met duidelijke rolverdeling tussen gemeente, RvC en directie, gericht op het op korte termijn in control komen. Parallel hieraan is gewerkt aan toekomstscenario's voor UW, deze zijn door de Galan Groep uitgewerkt in 2024 en de eerste helft 2025. In de tweede helft 2025 is door Berenschot een verdiepende business case opgesteld voor de organisatorische positionering van UW, deze wordt in Q1 2026 aangeboden aan de gemeenteraad.